Boşanma sürecinde eşlerin en çok merak ettiği konuların başında çocuğun velayetinin kime verileceği gelir. Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve malvarlığının yönetimi konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Bu yazıda velayetin boşanmada nasıl belirlendiğini, mahkemenin nelere baktığını, ortak velayetin mümkün olup olmadığını ve velayetin sonradan nasıl değiştirilebileceğini genel hatlarıyla açıklıyoruz.

Velayet Nedir ve Evlilik Sürerken Kime Aittir?

Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 335 vd. uyarınca ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır. Evlilik devam ettiği sürece velayeti ana ve baba birlikte kullanır (TMK m. 336). Eşler boşandığında veya hâkim ayrılığa karar verdiğinde ise velayetin hangi tarafa bırakılacağı mahkeme tarafından düzenlenir. Ana ve baba evli değilse velayet kural olarak anaya aittir (TMK m. 337).

Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir?

TMK m. 182 uyarınca boşanma veya ayrılığa karar veren hâkim, ana ve babanın çocuklarla ilgili hak ve yükümlülüklerini düzenler; velayeti kendisine verilmeyen eş ile çocuk arasındaki kişisel ilişkiyi de belirler. Anlaşmalı boşanmada eşlerin protokolde velayet konusunda uzlaşması mümkündür; ancak hâkim bu uzlaşmayla bağlı değildir ve çocuğun yararına uygun bulmazsa farklı bir düzenleme yapabilir.

Çocuğun Üstün Yararı İlkesi

Velayet kararında belirleyici ölçüt, eşlerden hangisinin kusurlu olduğu değil, çocuğun üstün yararıdır. Boşanmada daha kusurlu bulunan eşe de, çocuğun yararına uygunsa velayet verilebilir. Mahkeme bu değerlendirmeyi yaparken genellikle şu hususları göz önünde tutar:

• Çocuğun yaşı, gelişim dönemi ve bakım ihtiyacı
• Tarafların çocukla bugüne kadarki ilgisi ve günlük bakımı kimin üstlendiği
• Çocuğun alışık olduğu çevre, okul ve sosyal düzenin korunması
• Tarafların yaşam koşulları, çalışma düzeni ve çocuğa ayırabilecekleri zaman
• Kardeşlerin mümkün olduğunca birbirinden ayrılmaması
• Çocuğun sağlığını veya gelişimini tehlikeye sokabilecek davranışların bulunup bulunmadığı
• İdrak çağındaki çocuğun kendi görüşü

Sosyal İnceleme Raporu

Velayet uyuşmazlıklarında mahkemeler çoğunlukla aile mahkemesi bünyesindeki uzmanlardan (psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı) sosyal inceleme raporu alır. Uzman, tarafların ev ortamını, çocukla ilişkilerini ve çocuğun durumunu değerlendirir. Rapor hâkimi bağlamaz, ancak kararın gerekçesinde önemli bir yer tutar.

Çocuğun Görüşü Alınır mı?

Türkiye’nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendisini etkileyen konularda dinlenmesini öngörür. Yargıtay uygulamasında da idrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması gerekli görülmektedir. Kanunda kesin bir yaş belirtilmemiştir; uygulamada genellikle 8 yaş civarından itibaren çocuğun dinlenmesi gündeme gelir. Çocuğun görüşü tek başına belirleyici değildir; hâkim bu görüşü çocuğun yararıyla birlikte değerlendirir.

Ortak Velayet Mümkün mü?

Medeni Kanun’da boşanma sonrası ortak velayete ilişkin açık bir düzenleme bulunmamaktadır. Bununla birlikte Yargıtay, Türkiye’nin onayladığı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Ek 7 No’lu Protokol’e dayanarak, tarafların birlikte talep etmesi ve çocuğun yararına uygun olması hâlinde ortak velayete hükmedilebileceğini kabul etmektedir. Ortak velayet, uygulamada daha çok eşlerin iletişim ve iş birliği içinde olduğu anlaşmalı boşanmalarda görülür.

Velayeti Almayan Ebeveynin Hakları ve Yükümlülükleri

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkı vardır (TMK m. 182, 323 vd.). Mahkeme; hafta sonları, bayramlar ve yaz tatili gibi dönemler için görüşme düzeni belirler. Aynı ebeveyn, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlüdür; buna iştirak nafakası denir. Ödenmeyen nafakanın tahsil yolları için nafakanın tahsili yazımıza bakabilirsiniz.

Velayetin Değiştirilmesi Davası

Velayet kararı kesin ve değişmez değildir. TMK m. 183 uyarınca durumun değişmesi hâlinde hâkim, ana ve babadan birinin istemi veya resen, gerekli önlemleri alır. Velayetin değiştirilmesini gerektirebilecek durumlara örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Velayet sahibi ebeveynin çocuğun bakım ve eğitimini ihmal etmesi
• Diğer ebeveynle kişisel ilişkinin sürekli ve haksız biçimde engellenmesi
• Çocuğun sağlığını veya gelişimini olumsuz etkileyen yaşam koşullarının ortaya çıkması
• Çocuğun yaşının ilerlemesiyle birlikte ihtiyaçlarının ve görüşünün değişmesi

Velayetin değiştirilmesi davası, dava tarihindeki koşullara göre değerlendirilir. Bu davada da sosyal inceleme raporu alınması ve idrak çağındaki çocuğun dinlenmesi olağandır. Ayrıca çocuğun güvenliğini ciddi biçimde tehlikeye sokan durumlarda velayetin kaldırılması (TMK m. 348) da ayrı bir kurum olarak düzenlenmiştir.

Velayet Davası Hangi Mahkemede Görülür?

Velayet ve velayetin değiştirilmesi davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Boşanma davası sürerken velayet boşanma davasının içinde karara bağlanır; dava süresince çocuğun kimin yanında kalacağı ve kişisel ilişki düzeni geçici önlem olarak belirlenebilir. Boşanma süreci hakkında daha fazla bilgi için çekişmeli boşanma davası ve anlaşmalı boşanma davası yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Velayet Değerlendirmesinde Hangi Belgeler Önem Taşır?

Velayet uyuşmazlıklarında mahkeme, tarafların beyanlarının yanında somut belgeleri ve tanık anlatımlarını da değerlendirir. Dosyaya konu olan uyuşmazlığa göre aşağıdaki belgeler önem taşıyabilir:

• Çocuğun okul kayıtları, devam durumu ve öğretmen görüşleri
• Sağlık kayıtları ve çocuğun düzenli bakımına ilişkin bilgiler
• Tarafların çalışma düzeni ve konut koşullarını gösteren belgeler
• Kişisel ilişkinin engellendiğine ilişkin yazışmalar veya tutanaklar
• Çocuğun günlük yaşamını yakından bilen kişilerin tanık anlatımları

Bu belgeler, sosyal inceleme raporuyla birlikte çocuğun hangi ortamda daha sağlıklı gelişeceğinin belirlenmesine yardımcı olur. Belgelerin hukuka uygun yollarla elde edilmiş olması da ayrıca önemlidir.

Sık Sorulan Sorular

Küçük çocuğun velayeti her zaman anneye mi verilir?

Kanunda böyle bir kural yoktur. Uygulamada küçük yaştaki çocukların anne bakımına ihtiyacı sıklıkla gözetilse de belirleyici ölçüt her somut olayda çocuğun üstün yararıdır.

Boşanmada kusurlu olan eş velayeti alabilir mi?

Evet. Boşanmadaki kusur ile velayet ayrı değerlendirilir. Kusurlu eşin çocuğun bakımı açısından uygun olduğu anlaşılırsa velayet ona bırakılabilir.

Çocuk hangi ebeveynle kalmak istediğini söyleyebilir mi?

İdrak çağındaki çocuk mahkemece, çoğunlukla uzman eşliğinde dinlenir. Çocuğun görüşü önemlidir, ancak hâkim bu görüşü çocuğun yararıyla birlikte değerlendirir.

Velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?

Koşullar değiştiğinde TMK m. 183 uyarınca velayetin değiştirilmesi istenebilir. Bunun için değişen durumun çocuğun yararını etkilediğinin ortaya konulması gerekir.

Velayet 18 yaşında sona erer mi?

Velayet, çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Çocuğun eğitimi devam ediyorsa, ana ve babanın bakım yükümlülüğü eğitimin sona ermesine kadar sürebilir (TMK m. 328/2).

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki mütalaa niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Son güncelleme: Ekim 2026.