Aile konutu, eşlerin birlikte yaşadığı, hayatlarını sürdürdüğü ve ailenin barınma ihtiyacını karşılayan konuttur. Türk Medeni Kanunu (TMK), bu konutu tapuda kimin adına kayıtlı olduğundan bağımsız olarak özel bir korumaya tabi tutmuştur. Bu koruma, özellikle boşanma süreçlerinde veya eşler arasında güvenin sarsıldığı durumlarda, malik eşin konutu diğer eşten habersiz satmasının ya da ipotek ettirmesinin önüne geçer.
Yasal Dayanak: TMK 194
“Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça, aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz. Rızayı sağlayamayan veya haklı bir sebep olmadan kendisine rıza verilmeyen eş, hâkimin müdahalesini isteyebilir. Aile konutu olarak özgülenen taşınmaz malın maliki olmayan eş, tapu kütüğüne konutla ilgili gerekli şerhin verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir. Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı hâline gelir ve bildirimde bulunan eş diğeri ile müteselsilen sorumlu olur.”
Hangi Konut Aile Konutu Sayılır?
Aile konutu, eşlerin fiilen birlikte yaşadığı ve yaşamlarının merkezi olan konuttur. Kural olarak bir ailenin tek bir aile konutu bulunur. Yazlık, dağ evi veya yatırım amaçlı başka konutlar kural olarak aile konutu sayılmaz. Bir konutun aile konutu niteliği, tapuda şerh bulunmasına bağlı değildir; şerh yalnızca bu niteliği üçüncü kişilere karşı açık hale getirir.
Aile Konutu Şerhi Ne İşe Yarar?
Malik eş, aile konutunu diğer eşin açık rızası olmadan satar, bağışlar veya ipotek ettirirse, rızası alınmayan eş bu işlemin iptalini dava edebilir. Ancak konutu satın alan veya üzerinde ipotek kuran üçüncü kişi, konutun aile konutu olduğunu bilmiyor ve bilmesi gerekmiyorsa, tapu siciline güven ilkesi gereği iyi niyetli kabul edilerek korunabilir.
Tapuya aile konutu şerhi konulduğunda ise üçüncü kişiler konutun aile konutu olduğunu bilmediklerini ileri süremez. Bu nedenle şerh, özellikle boşanma süreci başlamadan önce veya mal kaçırma şüphesi doğduğunda en etkili koruma araçlarından biridir. Bankalar da şerhli bir konut üzerinde ipotek kurulması için genellikle diğer eşin açık rızasını ister.
Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?
- Başvuru: Konutun maliki olmayan eş, konutun bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğüne başvurur.
- Belgeler: Başvuruda kimlik belgesi ile evliliği ve konutta birlikte oturulduğunu gösteren belgeler (örneğin yerleşim yeri kaydı) istenir.
- Şerhin işlenmesi: Tapu müdürlüğü, şartlar sağlanıyorsa tapu kaydının beyanlar hanesine aile konutu şerhini işler. Bu işlem için malik eşin rızası aranmaz.
Tapu müdürlüğünün talebi reddetmesi halinde, aile konutu şerhi konulması için mahkemeye başvurulabilir.
Kiralık Aile Konutu
Aile konutu kiralıksa, kira sözleşmesini imzalamayan eş de kiraya verene yapacağı bir bildirimle sözleşmenin tarafı haline gelebilir. Kiracı eş, diğer eşin açık rızası olmadan kira sözleşmesini feshedemez. Kiraya verenin de ödeme ihtarlarını ve fesih bildirimlerini kiracıya ve eşine ayrı ayrı göndermesi gerekir. Aksi halde yapılan ihtar ve bildirimler hüküm doğurmayabilir. Kiralık konutlarda tahliye süreçleri için kiracının tahliyesi yazımıza bakabilirsiniz.
Şerh Nasıl Kaldırılır?
Boşanma kararının kesinleşmesi, eşlerden birinin ölümü veya konutun aile konutu niteliğini kaybetmesi (örneğin ailenin başka bir konuta taşınması) halinde şerhin kaldırılması istenebilir. Şerhi koyduran eş rıza gösterirse tapu müdürlüğünden; rıza göstermezse mahkeme kararıyla şerh kaldırılır.
Sık Sorulan Sorular
Eşimin adına kayıtlı evi, ben rıza vermeden satabilir mi?
Ev aile konutuysa, açık rızanız olmadan yapılan satış iptal edilebilir. Ancak tapuda şerh yoksa ve alıcı iyi niyetliyse alıcı korunabilir. Bu nedenle şerhin önceden konulması önemlidir.
Aile konutu şerhi için boşanma davası açmak gerekir mi?
Hayır. Şerh, evlilik devam ederken herhangi bir dava açılmadan tapu müdürlüğünden talep edilebilir.
Başkasına ait bir eve aile konutu şerhi konulabilir mi?
Hayır. Şerh, eşlerden birine ait konut için konulabilir. Eşlerin oturduğu ev kayınvalide veya üçüncü bir kişiye aitse tapuya aile konutu şerhi konulamaz.
İlgili yazılar: Boşanmada mal kaçırma, Çekişmeli boşanma davası, Anlaşmalı boşanma davası
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki mütalaa niteliğinde değildir. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. İlk yayın: Mayıs 2024. Son güncelleme: Ekim 2026.