Göçmen kaçakçılığı, maddi menfaat elde etmek amacıyla bir yabancının Türkiye’ye yasa dışı yollarla sokulması, ülkede kalmasının sağlanması ya da bir kişinin yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılmasıdır. Suç, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 79. maddesinde düzenlenmiştir. Özellikle İzmir ve Ege kıyıları başta olmak üzere sınır ve kıyı bölgelerinde bu suçlamayla açılan soruşturmalar oldukça yaygındır. Suçlama çoğu zaman araç sürücüleri, ev sahipleri veya aracılık ettiği düşünülen kişiler hakkında da gündeme gelir.

TCK 79 Madde Metni

(1) Doğrudan doğruya veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etmek maksadıyla, yasal olmayan yollardan; a) Bir yabancıyı ülkeye sokan veya ülkede kalmasına imkân sağlayan, b) Türk vatandaşı veya yabancının yurt dışına çıkmasına imkân sağlayan, kişi, beş yıldan sekiz yıla kadar hapis ve bin günden onbin güne kadar adlî para cezası ile cezalandırılır. Suç, teşebbüs aşamasında kalmış olsa dahi, tamamlanmış gibi cezaya hükmolunur.

(2) Suçun, mağdurların; a) Hayatı bakımından bir tehlike oluşturması, b) Onur kırıcı bir muameleye maruz bırakılarak işlenmesi, hâlinde, verilecek ceza yarısından üçte ikisine kadar artırılır.

(3) Bu suçun; birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde verilecek ceza yarısına kadar, bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde verilecek ceza yarısından bir katına kadar artırılır.

(4) Bu suçun bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde, tüzel kişi hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Suçun Unsurları

Seçimlik hareketler

Suç, kanunda sayılan hareketlerden herhangi birinin yapılmasıyla oluşur:

• Bir yabancıyı yasal olmayan yollardan ülkeye sokmak,
• Bir yabancının ülkede yasa dışı şekilde kalmasına imkân sağlamak (örneğin yasal kalış süresi dolmuş bir yabancının saklanmasına ya da barındırılmasına aracılık etmek),
• Bir Türk vatandaşının veya yabancının yasa dışı yollarla yurt dışına çıkmasına imkân sağlamak.

Uygulamada ulaşım sağlamak, konaklama ayarlamak, sınır noktasına kadar götürmek, tekne veya araç temin etmek gibi eylemler bu kapsamda değerlendirilir. Hangi eylemin “imkân sağlama” sayılacağı ise somut olaya göre belirlenir.

Maddi menfaat amacı

Suçun oluşması için failin doğrudan veya dolaylı olarak maddi menfaat elde etme amacıyla hareket etmesi gerekir. Menfaatin fiilen elde edilmiş olması şart değildir; bu amaçla hareket edilmiş olması yeterlidir. Buna karşılık, hiçbir menfaat amacı olmadan örneğin yakınlık ilişkisi veya insani saiklerle yapılan yardımlar TCK 79 kapsamına girmeyebilir. Menfaat amacının varlığı, savunmada en sık tartışılan konulardan biridir.

Bilme (kast)

Fail, kişinin yasa dışı yollarla ülkeye girdiğini, ülkede kaldığını veya çıkacağını bilerek hareket etmelidir. Örneğin olağan ücretle yolcu taşıyan bir sürücünün, yolcuların yasa dışı durumda olduğunu bilip bilmediği; dosyadaki mesaj kayıtları, ödeme miktarı, güzergâh ve tanık beyanları üzerinden değerlendirilir.

Göçmen Kaçakçılığının Cezası

• Temel ceza: 5 yıldan 8 yıla kadar hapis ve 1.000 günden 10.000 güne kadar adli para cezası.
• Teşebbüs: Suç teşebbüs aşamasında kalsa bile tamamlanmış gibi cezalandırılır. Yani teşebbüs indirimi uygulanmaz.
• Mağdurların hayatının tehlikeye atılması veya onur kırıcı muamele: Ceza yarısından üçte ikisine kadar artırılır.
• Birden fazla kişiyle birlikte işlenmesi: Ceza yarısına kadar artırılır.
• Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi: Ceza yarısından bir katına kadar artırılır.

Temel cezanın alt sınırı 5 yıl olduğundan, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve hapis cezasının ertelenmesi kural olarak uygulanamaz. Bu kurumlar ancak 2 yıl veya daha az hapis cezasında gündeme gelir. Bu nedenle soruşturmanın ilk aşamasından itibaren savunmanın doğru kurulması büyük önem taşır. Taşıma sırasında bir göçmenin ölmesi veya yaralanması halinde ayrıca kasten ya da taksirle öldürme veya yaralama suçlarından da yargılama yapılabilir.

Göçmen Cezalandırılır mı?

Kaçırılan göçmen, TCK 79 kapsamında fail olarak cezalandırılmaz; bu suç göçmeni kaçıranları hedefler. Ancak yasa dışı yollarla ülkeye giren yabancılar hakkında 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu kapsamında idari gözetim veya sınır dışı etme gibi işlemler uygulanabilir.

Göçmen Kaçakçılığı ile İnsan Ticareti Arasındaki Fark

İki suç sıkça karıştırılır. Göçmen kaçakçılığında kişi çoğunlukla kendi isteğiyle ve bedel ödeyerek sınırdan geçirilir; suç, geçişin sağlanmasıyla ilgilidir. İnsan ticaretinde (TCK 80) ise kişi zorla çalıştırma, fuhuş veya organ alımı gibi amaçlarla tehdit, baskı, cebir veya hile yoluyla temin edilir ya da barındırılır. İnsan ticaretinin cezası daha ağırdır.

Soruşturma ve Yargılama Süreci

• Şikâyet: Suç şikâyete bağlı değildir. Savcılık kendiliğinden soruşturma başlatır ve uzlaştırma kapsamında değildir.
• Zamanaşımı: Dava zamanaşımı süresi 15 yıldır.
• Görevli mahkeme: Suçun temel şekli asliye ceza mahkemesinde görülür. Nitelikli hallerin ve örgüt faaliyetinin bulunduğu dosyalarda ağır ceza mahkemesi görevli olabilir.
• Gözaltı ve tutuklama: Bu suçlamalarda gözaltı ve tutuklama tedbirlerine sık başvurulur. Ayrıntılar için gözaltı ve tutuklama yazılarımıza bakabilirsiniz.

Suçlamayla Karşılaşırsanız Nelere Dikkat Etmelisiniz?

• Kolluk veya savcılıkta ifade vermeden önce avukatla görüşme hakkınız vardır. Şüpheli, müdafi yardımından yararlanabilir ve susma hakkını kullanabilir.
• İlk ifade dosyanın seyrini büyük ölçüde belirler. Menfaat amacı ve bilme unsuru bu aşamada şekillenir.
• Telefon kayıtları, mesajlaşmalar, para transferleri ve baz istasyonu kayıtları dosyanın temel delilleridir. Bunların bağlamı savunmada ayrıca ele alınmalıdır.
• Tutuklama kararına karşı itiraz yolu açıktır ve süreye bağlıdır.

Sık Sorulan Sorular

Göçmen kaçakçılığı suçu kaç yıl hapis cezası gerektirir?

Temel ceza 5 yıldan 8 yıla kadar hapis ve 1.000 ila 10.000 gün adli para cezasıdır. Nitelikli hallerde ceza artırılır.

Parasız yardım etmek göçmen kaçakçılığı sayılır mı?

TCK 79 maddi menfaat amacını arar. Menfaat amacı ispatlanamayan eylemler bu suçu oluşturmayabilir; ancak somut olayın başka bir suç tipine uyup uymadığı ayrıca değerlendirilir.

Göçmen kaçakçılığında HAGB verilir mi?

Temel cezanın alt sınırı 5 yıl olduğu için HAGB ve erteleme kural olarak mümkün değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve hukuki mütalaa niteliğinde değildir. Somut bir soruşturma veya dava için ayrıca hukuki destek alınması önerilir.